آرمیتا کلینیک -کلینیک سلامت و تناسب اندام

درمان فشار خون پایین

  درمان فشار خون پایین

 

شاید از نظر میلیون‌ها نفری که از فشارخون بالا رنج می‌برند، پایین بودن فشار خون یک وضعیت عالی باشد، در حالی که کاهش حاد فشار خون می‌تواند عوارض خطرناکی را برای بدن به همراه داشته باشد. برای اندازه‌گیری فشار خون دو فشار مختلف سنجیده می‌شود؛ فشار خون سیستولیک که حداکثر فشار در زمان انقباض بطن چپ قلب است و فشار دیاستولیک که زمان استراحت و انبساط قلب است.

فشارخون نیرویی است که توسط جریان خون به دیواره ی عروق وارد می شود و یکی از علائم حیاتی اصلی محسوب می شود. فشار خون توسط پمپ خون به درون سرخرگ ها ایجاد شده و با پاسخ سرخرگ ها به این جریان خون تنظیم می گردد. فشارخون فرد به شکل فشار سیستولیک بر روی فشار دیاستولیک (دیاستولیک/سیستولیک) بیان می شود.(مثلا 80/120)

فشار خون سیستولیک (عدد بالایی) معرف فشاری است که بعد از انقباض عضله قلب، در شریان ها ایجاد می شود. فشارخون دیاستولیک (عدد پایینی) معرف فشار درون سرخرگهاست وقتی که قلب بعد از انقباض به حالت انبساط و استراحت خود برمی گردد.

فشارخون سیستولیک (انقباض) برای بیشتر بالغین بین 90 تا 120 میلی متر مرکوری (میلی متر جیوه) و فشارخون دیاستولیک بین 60 تا 80 میلی متر جیوه است.

توصیه های اخیر فشارخون نرمال را فشار کمتر از 120 روی 80 می دانند. فشار خون بیش از 130 روی 80 فشارخون بالا محسوب می شود. فشارخون بالا خطر بیماری های قلبی، کلیوی، سخت شدن دیواره ی عروق (آترواسکلروزیس)، آسیب های چشمی و سکته را افزایش می دهد.

فشار خون پایین (هیپوتانسیون) فشاری است که به حدی کم است که باعث ایجاد علائم و نشانه های ناشی از کاهش جریان خون در عروق می باشد. وقتی فشارخون به حدی کم باشد که سبب ایجاد نقصان در رسیدن اکسیژن و مواد مغذی به ارگان های مختلف مثل مغز، قلب، کلیه شوند اندام ها نمی توانند عملکرد طبیعی خود را انجام داده و به مرور زمان صدمه می بینند.

برخی افراد ممکن است با وجود فشار خون 50/90 هیچ گونه علامتی از فشارخون پایین نداشته باشند و بنابراین فشارشان پایین محسوب نمی شود. به هر حال، برخی از افرادی که عموما فشارخون بالاتری دارند ممکن است وقتی فشارشان به حد 60/100 افت کند علائم فشارخون پایین را در خود احساس کنند

علل فشار خون پایین

کم آبی: کاهش فشار خون در بیمارانی که استفراغ و اسهال طولانی‌مدت داشته‌اند، بخصوص اگر مایعات کافی برای جبران آب از دست رفته دریافت نکرده باشند، شایع است. علل دیگر کم آبی می‌‌تواند ورزش و تعریق زیاد، تب و گرما‌زدگی باشد. اشخاص با کم آبی جزئی ممکن است تنها تشنگی و خشکی دهان را تجربه کنند، اما در کم‌آبی متوسط تا شدید، ممکن است کاهش فشار خون همراه با سرگیجه یا غش اتفاق بیفتد. کم‌آبی طولانی و شدید می‌‌تواند منجر به شوک، نارسایی کلیوی، اسیدوز (زیاد شدن اسید در خون)‌، کما و حتی مرگ شود.

 خونریزی متوسط یا شدید: خونریزی می‌تواند بسرعت بدن را از خون خالی کند و منجر به کاهش فشار خون شود. خونریزی می‌تواند ناشی از تروما (آسیب‌ها)‌، عوارض جراحی یا ناراحتی‌های دستگاه گوارش مانند زخم‌های معده، تومورها یا دیورتیکولوز باشد. گاهی خونریزی ممکن است آنقدر شدید و سریع باشد. (مانند خونریزی از یک شریان پاره شده)‌ که باعث شوک و مرگ سریع شود.

التهاب حاد ارگان‌های بدن: پانکراتیت حاد (التهاب پانکراس)‌ می‌تواند باعث کاهش فشار خون شود، در پانکراتیت حاد،‌ مایعات از رگ‌های خونی به بافت‌های متورم اطراف پانکراس و نیز به حفره شکمی می‌رود، در نتیجه خون غلیظ می‌شود و حجم آن کاهش می‌یابد.

بیماری‌های قلبی: از جمله بیماری‌های قلبی، ضعف ماهیچه قلب است که می‌تواند باعث نارسایی قلب شود و در نتیجه، مقدار پمپاژ خون توسط قلب کاهش یابد. یکی از علل شایع ضعف ماهیچه قلب، مرگ (از کار افتادگی)‌ قسمت عمده‌ای از ماهیچه قلب به دلیل یک حمله قلبی منفرد بزرگ یا حملات قلبی کوچک‌تر و مکرر است.

موارد دیگری که می‌تواند توانایی قلب را برای پمپ کردن خون ضعیف کند، شامل داروهایی است که برای قلب سمی هستند، همچنین عفونت‌های ماهیچه قلب توسط ویروس‌ها و بیماری مربوط به دریچه‌های قلب، از این دست دلایل به شمار می‌روند.

از بیماری‌های قلبی دیگر، التهاب پریکاردیوم (کیسه احاطه‌کننده قلب)‌ است. این التهاب می‌تواند باعث جمع شدن مایع در داخل پریکاردیوم شود و با فشرده کردن قلب، توانایی آن را برای پر شدن از خون و پمپاژ محدود کند.

آمبولیسم ریوی نیز وضعیت دیگری است که در آن، ابتدا خون در یک ورید لخته می‌شود (ترومبوز عمیق وریدی)‌ و سپس از جداره ورید جدا می‌شود و به قلب و در نهایت به ریه می‌رود. یک لخته بزرگ خونی می‌تواند جلوی جریان خون از ریه‌ها به بطن چپ را بگیرد و بازگشت خون به قلب را برای پمپاژ بشدت کاهش دهد. به همین دلیل هم آمبولی ریوی وضعیت بسیار خطرناکی محسوب می‌شود.

از دیگر مشکلات قلبی می‌توان به کاهش ضربان قلب اشاره کرد که می‌تواند مقدار خون پمپ شده توسط قلب را کاهش دهد. میزان ضربان قلب در حال استراحت برای یک بزرگسال سالم، بین 60 و 100 ضربه در دقیقه است. هرچند ضربان کمتر از 60 در دقیقه همیشه تحت کاهش فشار خون نیست. (در برخی از ورزشکاران آموزش دیده، ضربان قلب در حال استراحت، 40 و 50 ضربه در دقیقه است)، اما در بسیاری از بیماران، کاهش ضربان قلب می‌تواند منجر به کاهش فشار خون، سرگیجه و حتی غش شود.

افزایش غیرطبیعی ضربان قلب فشار خون را پایین می‌آورد. از شایع‌ترین نمونه آن می‌توان به فیبریلاسیون سرخرگی اشاره کرد که یک اختلال قلبی است و با تخلیه الکتریکی سریع و بی‌نظم از ماهیچه قلب مشخص می‌شود که باعث انقباض مرتب و معمولا سریع بطن‌ها می‌شود و در نتیجه بطن‌ها قبل از هر انقباض، زمان کافی برای پر شدن حداکثر از خون را ندارند و مقدار خونی که پمپ می‌شود، به‌‌رغم ضربان سریع‌تر قلب، کاهش می‌یابد. ضربان سریع قلب در بطن‌ها نیز می‌تواند فشار خون پایین را ایجاد کند و حتی گاهی موجب شوک خطرناکی شود.

از علل دیگر کاهش فشار خون می‌توان به ایستادن طولانی‌مدت، برپا خاستن ناگهانی پس از وضعیت نشستن، عفونت شدید خون در اثر ورود باکتری‌ها یا سایر میکروارگانیسم‌ها به خون و شوک آنافیلاکسی که واکنشی آلرژیک و کشنده نسبت به داروهایی مانند پنی‌سیلین، غذاهایی مانند بادام زمینی، دریافت موادی حاوی ید از طریق اشعه ایکس یا نیش زنبور عسل دارند، اشاره کرد.

آیا فشارخون پایین برای سلامتی مضر است؟

افرادی که فشارخون پایین تری دارند خطر کمتری آنها را برای ابتلا به بیماری کلیوی، سکته، بیماری قلبی تهدید می کند. ورزشکاران و بعضی افرادی که مرتبا ورزش می کنند، افرادی که وزن مناسبی دارند و افرادی که سیگار نمی کشند اکثرا فشارخون کمتری دارند. بنابراین، فشارخون پایین تا زمانی که به حدی پایین نباشد که در ما ایجاد علائم کند و به اندامهایمان صدمه نزند مطلوب بدن می باشد.

علائم و نشانه های فشارخون پایین چیست؟

وقتی فشارخون به حدی پایین باشد که خون کافی به اندام های بدن نرسد، اندام ها بکفایت عمل نکرده و ممکن است به تدریج آسیب ببینند. به عنوان مثال، اگر خون کافی به مغزمان نرسد، سلولهای مغزی اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نکرده و احساس گیجی، منگی و یا حتی غش کردن به سراغ فرد می آید.

تغییر وضعیت از حالت نشسته یا خوابیده به وضعیت ایستاده اغلب علائم و نشانه های فشار خون پایین را ظاهر می سازد. این حالت به این دلیل اتفاق می افتد که ایستادن باعث می شود که خون در رگهای قسمت های انتهایی بدن ته نشین شود، که این خود باعث کاهش بیشتر فشارخون شده و علائم افت فشار ظاهر می شود.

پیشرفت حالت گیجی، منگی یا حتی غش در پی ایستادن که از فشارخون پایین ناشی می شود هیپوتانسیون (فشارخون پایین) ارتواستاتیک نامیده می شود. افراد عادی معمولا سریعا خود را با افت فشارخون ناشی از ایستادن تطابق می دهند که مانع از ایجاد هیپوتانسیون می شود.

وقتی فشارخون ما برای رساندن خون به شریان های کرونری که ماهیچه های قلب را تغذیه می کنند کافی نباشد علائمی نظیر درد قفسه ی سینه (آنژین) یا حتی حمله قلبی بروز می کند. وقتی خون کافی به کلیه ها نرسد کلیه ها توانایی خود را در حذف مواد زائد بدن مثل اوره و کراتینین از دست خواهند داد.

درمان فشار خون پایین

درمان کم‌فشاری خون، بستگی به علت ایجاد آن دارد، به عنوان مثال، چنانچه دارویی باعث ایجاد آن شده باشد، باید کاهش دوز یا توقف دارو، البته تحت نظر پزشک صورت بگیرد. اگر علت افت فشار خون مربوط به کم‌آبی باشد، با استفاده از مایعات و الکترولیت‌ها و در موارد حاد از طریق تزریق وریدی، این مشکل مرتفع می‌شود. همچنین در صورت کاهش خون (بر اثر خونریزی و...)‌ از مایعات وریدی و تزریق خون استفاده می‌شود. در شوک عفونی نیز مایعات وریدی و آنتی‌بیوتیک‌ها به کار برده می‌شود و در موارد افزایش ضربان قلب، با استفاده از داروها یا دفیبریلاتورهای قابل پیوند در بدن، مشکل را رفع می‌کنند. همچنین مشکل آمبولی ریوی و ترومبوزوریدی، با استفاده از رقیق‌کننده‌های خون مانند هپادین و وارفارین برطرف می‌شود. کاهش فشار خون در اثر ایستادن زیاد را نیز می‌توان با تغییر در رژیم غذایی مانند افزایش مصرف آب و نمک و شیرینی‌های کافئین‌دار و استفاده از داروهایی مانند میدودرین درمان کرد، در ضمن استفاده از جوراب‌های تنگ نیز برای جلوگیری از کاهش فشار خون موثر است.

فشارخون پایین در صورتی که بدون علامت و نشانه بوده و تهدید کننده اندام های بدن نباشد نیازی به هیچ درمانی ندارد. به هر حال، همه ی بیمارانی که نشانه ها و علائم ناشی از افت فشار را دارند باید توسط پزشک مورد ارزیابی قرار گیرند چون درمانشان بستگی به علت افت فشار دارد. به عنوان مثال اگر مصرف یک دارو (مثلا داروهای فشارخون و دیورتیک ها) باعث کاهش فشار خون شده باشد، دز آن باید کاهش یافته یا حتی مصرف آن قطع شود و یا اگر خونریزی شدید علت باشد باید تزریق خون انجام شود.